انواع زهکش

لوله های سیمانی با قطرهای مختلفی تولید میشوند و معمولا روی لوله مشبک است .
لوله های سفالی معمولا در قطر های 5، 6.5،8،10،20 سانتی متر و طول 30 سانتی متر تولید میشوند. حسن این لوله این است که در برابر واکنش شیمیایی آب مقاوم است .زهکشی
لوله های سیمانی معمولا به قطر 10،15،20 سانتی متر و طول 30 سانتی متر موجود است . باید توجه داشت در خاکهای سولفات دار باید در ساخت این لوله ها از سیمان ضد سولفات استفاده شود .

لوله های پی وی سی ( پلی اتیلن و پی وی سی )به دو صورت صاف و موجدار تولید میشوند . در شرایط مساوی قطر لوله موجدار را باید 20 درصد بیشتر از طول لوله صاف گرفت که این مساله به خاطر بوجود آمدن افت ناشی از موجهای لوله است .طول این لوله ها تا 100 متر میرسد .

زهکش لانه موشی :

شبیه زهکش لوله ای ( یک نوع تونل زیر زمینی ) که از عبور یک جسم مخروطی شکل در خاک بوجود میآید .این نوع زهکش معمولا در مناطقی بکار میرود که مواد آلی آن زیاد است و برای یک فصل زراعی کاربرد دارد.

زهکش عمودی :
بصورت چاه عمل میکند و چنانچه تعداد چاهها در یک منطقه بیشتر باشد اثر زهکشی بیشتر است .ضمنا در این نوع زهکشی می بایست آب جمع شده در چاه مکش شده و به محل مناسبی انتقال یابد.به عمل تخلیه آب از جاه زهکشی را دیواترینگ (Dewatering) گویند.

زهکش حائل :
بیشتر برای جدا کردن دو قطعه زمین بکار میرود تا آبی که از اراضی مجاور میآید وارد اراضی مورد نظر نشود . عمق این نوع زهکشها معمولا در حدود 2 تا 2.5 متر است و جهت کانال عمود بر آب زیر زمینی می باشد .

مراحل عملیات تخلیه آبهای سطحی
عملیات تخلیه آبهای سطحی باید طبق برنامه آماده و به مورد اجرا گذاشته شود. مراقبتهای مستمر و کافی برای انحراف جریان آبهای ناشی از بارندگی، سیل، ذوب یخ و برف جهت حفاظت عملیات ساختمانی در حین اجرای کار و همچنین پس از پایان قطعی کارها به عمل آید.
برای آنکه تخلیه آبها رضایت بخش باشد، باید با شیب بندی و تسطیح از تجمع آب باران یا آبهای جاری در منطقه مورد عملیات جلوگیری به عمل آید. در اراضی شیبدار باید قبل از شروع عملیات خاکی ترتیب تخلیه و انحراف آبها به منظور پیشگیری از فرسایش، تخریب و آسیب دیدگی ابنیه فنی راه، خاکریزیها و شیب شیروانیها داده شود.
در حین اجرای عملیات ساختمانی، باید همواره مراقبت خاص به عمل آید تا به کانالها و آبروهای موجود هیچ گونه آسیبی وارد نشود. آبروها و نهرها و سایر ابنیه زهکشی و تخلیه آبها که حین یا بعد از اتمام عملیات ساختمانی به عنوان کانالهای تخلیه آب مورد استفاده واقع خواهند شد، باید همواره پاک و تمیز نگه داشته شوند تا مانع عبور جریان آب نباشند. قبل از احداث این گونه آبروها و نهرها نیز باید تسهیلات کافی جهت ورود و خروج آزاد آب تأمین شود.
جهت حفاظت کارهای تکمیل شده و جلوگیری از خسارت ناشی از آب باید همواره وسایل و امکانات کافی برای تخلیه آبها یا انحراف جریان انهار را پیشبینی و در موقع مناسب سریعاً آنها را مورد استفاده قرار داد.
خسارات وارده به کارها در اثر نفوذ آب و به دلیل عدم انجام عملیات کافی برای تخلیه آبهای سطحی، باید به هزینه پیمانکار اصلاح شود.

آبروهای جانبی
آبروهای جانبی راه، برای جمع آوری و تخلیه آبهای سطحی (و زهکشیهای عمیق) باید طبق نقشههای اجرایی ساخته شود. جهت افزایش ظرفیت تخلیه این آبروها باید کف آبرو را عریضتر انتخاب نمود. تراز کف آبروها باید از تراز بستر روسازی راه پایینتر باشد تا آبهای نفوذی به لایههای روسازی به آبرو تخلیه شود.
وقتی که شیب زمینهای اطراف به طرف بدنه خاکریز راه باشد، آبروهای جانبی باید در پای خاکریز احداث شود. اگر ارتفاع خاکریز کمتر از ۳ متر باشد، آبرو را میتوان در مجاورت پای خاکریز و کمی دورتر از آن و به عمق حداقل ۳۰ سانتیمتر تعبیه نمود. در خاکریزهای به ارتفاع بیشتر از ۳ متر و جریان شدید آب، آبرو باید از پای خاکریز حداقل ۳ متر فاصله داشته باشد.
در حالتی که شیب زمینهای اطراف به طرف بدنه خاکریز راه بوده ولی شیب طولی راه برای تخلیه آب توسط آبروها کافی نباشد، در بالادست راه کانالهایی با زاویه مناسب نسبت به محور راه باید احداث شود به نحوی که شیب لازم برای جریان طبیعی آب را تأمین نماید. این کانالها در بالادست با اتصال به یکدیگر رأس مثلثی را تشکیل داده و در انتها آب را به داخل پلها و آبروهای ساخته شده در خاکریز هدایت مینماید.
در صورتی که آبروهای کوهی به تشخیص دستگاه نظارت ضروری باشد این قبیل آبروها باید در بالادست راه طبق نقشه ساخته شود. اگر راه از مقاطعی که شیب عرضی زیاد دارد عبور نماید.

زهکشی و تخلیه آبهای میانه راه
در آزادراهها و راههای با چند خط عبور، با جزیره میانی (میانه) و بدون پوشش آسفالتی یا بتنی، بایستی با مناسبترین روش آبهای نفوذی ناشی از نزولات جوی در میانه راه،در طول آن را جمع آوری کند. و از طریق آبروها و پلهای موجود و احداث آبرو طولی که تراز کف آن به اندازه کافی پایین تر از بستر روسازی است، از جسم راه و روسازی دور ککند. در صورتی که احداث جزیره بالاتر از سطح بستر روسازی راه اجتناب ناپذیر باشد بر حسب مورد، باید برای تخلیه آب، راه حل مناسب انتخاب شود. در موارد تعریض راه موجود با احداث جزیره میانی، مناسب تر آن است که آبهای سطحی جمع شده در میانه راه، از بخش تعریض شده به خارج تخلیه شود تا نیازی به تخریب و حفاری راه موجود برای ساخت کانالهای طولی و عرضی زهکشی نباشد.

تخلیه آبهای سطحی در خاکریزهای بلند
در مناطقی که شدت بارندگی زیاد یا نوع خاک مصرفی در خاکریز از چسبندگی کم برخوردار است یا در مناطق فاقد پوشش گیاهی، برای جلوگیری از آب شستگی و ایجاد شیار در شیروانی راه باید نسبت به اجرای جدول در کنار شانه آسفالتی و در حاشیه راه و آبرو بتنی عرضی روی شیروانی راه، متناسب با سرعت و مقدار آب، اقدام شود.

جمع آوری آبها
آبهای جاری در آبروهای جانبی راه و سایر انهار فرعی و اصلی را باید مستقیماً به آبروهای طبیعی یا رودخانهها تخلیه کرد. یا آبروهای اختصاصی برای آنها احداث نمود تا آبها را به خارج از حریم راه منتقل نماید.

رودخانهها و آبروها
پاک کردن، حفاری و تمامی عملیات لازم به منظور تنظیم یا انحراف مسیر آبروها و رودخانهها باید طبق دستور دستگاه نظارت انجام گیرد. در محلهایی که دستگاه نظارت تعیین میکند، باید از تغییر مسیر یا انحراف کانالهای موجود آب یا رودخانهها مقاطع عرضی تهیه شود و سپس روی این مقاطع جزئیات عملیات خاکبرداری جهت تغییر جریان آب ترسیم شود. انجام این گونه کارها قبل از تصویب دستگاه نظارت مجاز نیست.

آبروهای لولهای بتنی پیش ساخته
لولههای بتنی ساده یا مسلح مورد مصرف در آبروها را میتوان در کارخانه یا در محل با وسایل ماشینی مخصوص به طور پیش ساخته تهیه نمود. لولهها ممکن است از نوع نر و ماده و یا انواع زبانه و شیار باشند. ولی به هر حال باید با نوع مشخص شده در نقشهها برابری نمایند. بتن لولهها باید از نوع بتن طبقه یک تهیه شود و عیار سیمان لولههای بتنی مسلح و غیر مسلح هیچ گاه نباید کمتر از ۳۵۰ کیلوگرم در متر مکعب بتن باشد.

آبروهای تاوهای
آبروهای تاوهای شامل تاوههای پیش ساخته مسلح و یا ریخته شده در محل (درجا) است. اندازه این نوع آبروها باید با اندازههای مشخص شده در نقشهها برابری نماید. بتن مصرفی در دالها از طبقه یک ولی نوع بتن دیوارها باید در مشخصات خصوصی تصریح شود.

پی کنی آبروها و لولهها
پی کنی آبروها و لولهها باید طبق اندازههای تعیین شده در نقشهها و برابر دستور دستگاه نظارت انجام گیرد. پی کنیها باید به عرضی باشد که سهولت کار را فراهم و از لحاظ عملیات ساختمانی مقرون به صرفه باشد. پی کنی در بستر زیرین آبروها و لولهها باید با دقت کامل و منطبق با تراز مشخص شده در نقشه و در خاک بکر و دست نخورده در سراسر طول آبرو، انجام گیرد. در صورتی که تراز قسمت زیرین پایینتر از حدود مورد نظر بوده و یا بستر با شیب صحیح شکل نگرفته باشد، باید آن را مصالح بنایی و یا بتن ضعیف اصلاح نمود.

در پی کنی آبروها و لولهها هرگاه لازم باشد و دستگاه نظارت تشخیص دهد، باید اقدام به سپرکوبی، حایل بندی و تلمبه زنی نمود و پس از خاتمه کار این حایلها و پشت بندها را از محل کار خارج کرد. بدون موافقت دستگاه نظارت این حایلها و پشت بندها نباید بعد از پی ریزی در پیها باقی بماند.